Omuz sıkışma sendromunun en tipik bulgusu, kolu yana kaldırırken 60-120 derece arasında ortaya çıkan ve bu açının ötesinde azalan ağrıdır. Donuk omuzdan ayıran temel fark ise hareket kısıtlılığının niteliğidir: sıkışmada kolun başkası tarafından kaldırılması genellikle mümkünken, donuk omuzda hem aktif hem pasif hareket kısıtlanır. Tedavide temel yaklaşım egzersizdir.

Şikâyet genellikle şu cümlelerle anlatılıyor: “Kolumu belli bir yere kadar kaldırabiliyorum, sonra takılıyor.” Ya da: “Rafa uzanamıyorum, arkadan çamaşır giyemiyorum.”

Bir başka klasik tarif: tavan boyarken, perde asarken veya dolabın üst rafına uzanırken duyulan keskin ağrı.

Bu tabloların çoğu omuz sıkışma sendromuna işaret eder. Ancak benzer şikâyet veren başka durumlar da var ve ayrım tedaviyi doğrudan değiştirir.

Bu yazıda sıkışma sendromunu, donuk omuzdan nasıl ayrıldığını ve kanıtın tedavi konusunda ne söylediğini anlatıyorum — son bölümde bazı okuyucuların beklemediği bir bulgu var.

Omuz sıkışma sendromu nedir?

Omuz ekleminin üst kısmında, kürek kemiğinin çıkıntısı olan akromiyon ile kol kemiğinin başı arasında dar bir aralık bulunur. Bu aralıkta rotator manşet tendonları ve bir yastıkçık görevi gören subakromiyal bursa yer alır.

Kol yana kaldırıldığında bu aralık daralır. Aralıkta iltihaplanma, kalınlaşma veya yapısal darlık varsa, tendon ve bursa sıkışır — ve ağrı ortaya çıkar.

Rotator manşet kaynaklı sorunlar, omuz ağrısı yakınmalarının önemli bölümünü oluşturur; kaynaklarda bu oran %70’e kadar bildirilmektedir.

Terim konusunda bir not

Bu bölümü eklemek istiyorum, çünkü alanda bir kavram tartışması var ve hastanın bilmesi yararlı.

“Sıkışma” (impingement) terimi, ağrının kesin bir mekanizmasını ima eder: yapının fiziksel olarak sıkışması. Ancak literatürde bu mekanizmanın tüm omuz ağrısını açıklamadığı belirtilmektedir.

Nitekim büyük bir cerrahi çalışmanın protokolünde bu konu açıkça ele alınmış ve terim yerine “subakromiyal ağrı” ifadesi tercih edilmiştir — çünkü çelişen kuramlar, mekanizmanın sanıldığı kadar net olmadığını göstermektedir.

Bunun pratik anlamı şudur: tanı adı, tedavinin ne olması gerektiğini tek başına belirlemez. Belirleyici olan bulgular ve yanıttır.

Belirtiler

• Kolu yana kaldırırken belirli bir açıda ortaya çıkan ağrı
• Omzun ön ve dış yüzünde ağrı
• Rafa uzanma, tavan boyama, perde asma gibi baş üstü hareketlerde zorlanma
• Arkadan giyinme, arka cebe uzanma güçlüğü
• Etkilenen tarafa yatınca artan ve uykuyu bölen gece ağrısı
• Kolda güçsüzlük hissi
• Bazı hastalarda hareket sırasında takılma veya sürtünme hissi

Gece ağrısı bu tabloda tipiktir ve hastaların çoğunu hekime getiren şikâyettir.

Ağrılı ark: 60-120 derece

Bu, muayenedeki en karakteristik bulgu ve hastanın kendisinin de fark edebileceği bir örüntü.

Kolu yana doğru kaldırdığınızda ilk 45-60 derecede genellikle sorun olmaz — yapılar henüz akromiyonun altına sıkışmamıştır. 60 ile 120 derece arasında ise sıkışma gerçekleşir ve ağrı ortaya çıkar.

Ve ilginç olan şu: kol 120 derecenin ötesine geçebilirse ağrı azalır, çünkü sıkışan dokular akromiyonun altından geçmiş olur.

Bu örüntü — ortada ağrılı, iki ucunda rahat — sıkışma sendromunun imzasıdır. Testin pozitif olabilirlik oranı 2,25 olarak bildirilmiştir; yani yararlı ancak tek başına tanı koydurucu değildir.

Ağrı en tepede ise başka bir şey düşünülür

Bu ayrıntı klinik olarak değerli ve nadiren anlatılır.

Ağrı 60-120 derece arasında değil de 170-180 derecede — yani kol neredeyse tam yukarıdayken — ortaya çıkıyorsa, bu subakromiyal sıkışmayı değil akromiyoklaviküler eklem sorununu düşündürür.

İki tablo farklı bölgeden kaynaklanır ve farklı yaklaşım gerektirir.

Donuk omuzdan farkı nedir?

Bu, yazının en pratik bölümü — çünkü iki tablo sıklıkla karıştırılır ve tedavileri farklıdır.

Ayrımın anahtarı tek bir soruda: kolunuz başkası tarafından kaldırıldığında ne oluyor?

	Sıkışma sendromu	Donuk omuz (adeziv kapsülit)
Aktif hareket (kendiniz kaldırınca)	Belirli açıda ağrılı	Kısıtlı
Pasif hareket (başkası kaldırınca)	Genellikle korunur	Belirgin kısıtlı
Ağrı örüntüsü	Belirli açı aralığında	Hareket sonuna doğru, yaygın
Dışa döndürme	Genellikle korunur	Erken ve belirgin kısıtlanır
Başlangıç	Genellikle zorlayıcı aktivite sonrası	Çoğu zaman belirgin bir neden olmadan

Pasif hareket satırı belirleyicidir.

Sıkışma sendromunda eklem kapsülü serbesttir; kolu siz kaldırdığınızda ağrı olur ama başkası kaldırdığında hareket genellikle tamamlanabilir.

Donuk omuzda ise eklem kapsülü kalınlaşıp büzüşmüştür. Bu nedenle kolu kim kaldırırsa kaldırsın hareket kısıtlıdır — ve özellikle dışa döndürme erkenden ve belirgin biçimde etkilenir.

Muayenede bakılan ilk şeylerden biri budur ve tanıyı büyük ölçüde yönlendirir.

Bir ipucu daha

Sıkışma sendromunda, kol tam dışa döndürülmüş halde yana kaldırıldığında ağrı genellikle görülmez. Sebebi mekanikseldir: bu pozisyonda sıkışan yapı aralığın dışına çıkar.

Donuk omuzda ise dışa döndürmenin kendisi zaten kısıtlıdır.

Karışabilecek diğer tablolar

• Rotator manşet yırtığı
• Kalsifik tendinit (tendonda kireçlenme)
• Akromiyoklaviküler eklem sorunları
• Boyun kaynaklı yansıyan ağrı
• Miyofasyal ağrı ve tetik noktalar

Dördüncü madde özellikle önemlidir. Boyun fıtığına bağlı kola yayılan ağrı, omuz sorunuyla karıştırılabilir. Ayrımı boyun fıtığı yazısında ele almıştım.

Tanı: hangi tetkikler gerekir?

Tanı öncelikle öykü ve muayeneye dayanır. Ağrılı ark testi, pasif hareket değerlendirmesi ve dirençli hareket testleri ilk basamağı oluşturur.

Görüntüleme her hastada gerekli değildir. Gerektiğinde:

• Ultrason: Tendon ve bursayı dinamik olarak değerlendirir; hareket sırasında inceleme yapılabilmesi önemli bir avantajdır.
• Röntgen: Kemik yapı, akromiyon şekli ve kalsifikasyon değerlendirmesi için.
• MR: Tam kat yırtık şüphesi veya tanı belirsizliğinde.

Ultrasonun bu tabloda özel bir yeri var: hem tanı hem tedavi aşamasında kullanılabiliyor.

Tedavi: egzersiz temeldir

Kaynaklarda net biçimde belirtilen bir gerçek var: subakromiyal ağrısı olan hastaların yüksek bir oranı yalnızca konservatif tedaviyle yanıt verir.

Bu nedenle tedavi basamaklı kurgulanır.

Basamak 1: Akut dönem ve aktivite düzenlemesi

• Ağrıyı tetikleyen baş üstü hareketlerin geçici olarak azaltılması
• Ağrı kontrolü — ilaç seçimi hekim tarafından belirlenir
• Uyku pozisyonunun düzenlenmesi; etkilenen tarafa yatmaktan kaçınma
• Çalışma ve günlük yaşam ergonomisinin gözden geçirilmesi

Burada önemli bir uyarı: tam hareketsizlik önerilmez. Omzun uzun süre hareketsiz kalması eklem sertliğine ve donuk omuz tablosuna zemin hazırlayabilir.

Basamak 2: Egzersiz programı

Bu, tedavinin omurgasıdır. Program kişiye göre kurgulanır ancak genel bileşenler şunlardır:

1. Skapula (kürek kemiği) kontrolü. Kürek kemiğinin doğru hareket etmemesi, sıkışmanın en sık altta yatan nedenlerinden biridir.
2. Rotator manşet güçlendirme. Özellikle dış rotator kaslar.
3. Postür düzenlemesi. Öne düşük omuz pozisyonu subakromiyal aralığı daraltır.
4. Kontrollü hareket açıklığı çalışmaları.
5. Gövde ve sırt kaslarının güçlendirilmesi.

Birinci madde üzerinde durmak istiyorum. Ağrılı ark bulgusunun nedenleri arasında literatürde en sık gösterilen etken, kürek kemiğinin dengesiz hareketidir. Yani sorunun kaynağı çoğu zaman omzun kendisinde değil, onu taşıyan yapıdadır.

Bu, tedavinin neden yalnızca omza odaklanmaması gerektiğini açıklar.

Basamak 3: Ultrason eşliğinde enjeksiyon

Egzersiz programından yeterli yanıt alınamayan veya ağrısı egzersiz yapmayı engelleyen hastalarda subakromiyal enjeksiyon gündeme gelir.

Görüntüleme eşliğinde uygulanması önemlidir: iğnenin subakromiyal aralığa doğru biçimde ulaştığı ultrasonla doğrulanabilir.

Enjeksiyonun iki işlevi vardır. Birincisi ağrının azaltılması. İkincisi ise tanısaldır — subakromiyal aralığa yapılan uygulamayla ağrının geçici olarak gerilemesi, sorunun bu bölgeden kaynaklandığını destekler. Nitekim bazı çalışmalarda bu yanıt, hasta seçim ölçütü olarak kullanılmıştır.

Ancak burada kritik bir nokta var ve vurgulanması gerekiyor: enjeksiyon egzersizin yerine geçmez.

Ağrının azaldığı dönem, egzersiz programının etkili biçimde uygulanabildiği penceredir. O pencere değerlendirilmezse tablo çoğu zaman geri döner.

Görüntüleme eşliğinde çalışmanın neden belirleyici olduğunu ultrason eşliğinde enjeksiyon sayfasında ele alıyorum.

Ameliyat konusunda beklenmedik bir bulgu

Bu bölüm, son on yılın en dikkat çekici ortopedi bulgularından birini içeriyor — ve Türkçe kaynaklarda neredeyse hiç yer almıyor.

Subakromiyal sıkışmada uygulanan en yaygın ameliyat, subakromiyal dekompresyondur: akromiyonun alt yüzünden kemik tıraşlanarak aralığın genişletilmesi.

Mantık makul görünür. Aralık darsa, genişletelim.

CSAW çalışması

2018 yılında Lancet‘te yayımlanan bu çalışma, tıpta nadir görülen bir tasarıma sahipti: plasebo kontrollü cerrahi çalışma.

Birleşik Krallık’ta 32 hastanede, 51 cerrahın katılımıyla yürütüldü. Hastalar üç gruba ayrıldı:

1. Gerçek ameliyat: artroskopik subakromiyal dekompresyon
2. Plasebo ameliyat: yalnızca artroskopi — kamera ile girilip bakılıyor, ancak kemik ve yumuşak doku çıkarma işlemi yapılmıyor
3. Tedavi yok: üç ay sonra bir kontrol muayenesi

Katılımcılar en az üç aydır subakromiyal ağrısı olan, rotator manşeti sağlam ve daha önce egzersiz tedavisi ile en az bir kortizon enjeksiyonu içeren konservatif programı tamamlamış hastalardı. Yani tedaviye dirençli bir gruptu.

Cerrahlar da deneyimliydi: 38 cerrahın 29’u beş yıldan uzun süredir uzman, 26’sı önceki yıl 20’den fazla dekompresyon yapmıştı.

Sonuç

Cerrahi dekompresyon, yalnızca artroskopiye kıyasla ek fayda sağlamadı.

Yani kemik tıraşlanan grup ile yalnızca kamerayla bakılan grup arasında anlamlı fark bulunmadı.

Araştırmacılar, cerrahi gruplarla hiç tedavi almayan grup arasındaki farkın plasebo etkisinden veya ameliyat sonrası uygulanan fizyoterapiden kaynaklanabileceğini belirtmiştir.

Benzer tasarıma sahip bir başka çalışmada da dekompresyon ile tanısal artroskopi karşılaştırılmış ve beş yıllık takip verileri yayımlanmıştır.

Bu ne anlama geliyor?

Dikkatli olmak gerekiyor — bu bulgular “omuz ameliyatı hiçbir zaman yapılmaz” anlamına gelmez.

Çalışmalar belirli bir hasta grubunu ve belirli bir ameliyatı incelemiştir: rotator manşeti sağlam olan hastalarda subakromiyal dekompresyon. Tam kat yırtığı olanlar dışlanmıştır. Yırtık, kalsifik tendinit veya başka yapısal sorunlar farklı değerlendirilir.

Ancak şunu söylüyor: sağlam tendonu olan bir hastada, kemik tıraşlamanın kendisi ek fayda üretmiyor. Ve bu, tedavinin ağırlık merkezinin nerede olması gerektiğini gösteriyor.

Aynı kaynakların belirttiği gibi, subakromiyal ağrısı olan hastaların yüksek oranı zaten konservatif tedaviyle yanıt verir.

İyileşme ne kadar sürer?

Gerçekçi olmak gerekiyor: bu tabloda iyileşme haftalarla ölçülür, günlerle değil.

• İlk 2-4 hafta: Ağrı kontrolü ve aktivite düzenlemesi. Egzersize kademeli başlangıç.
• 4-12 hafta: Egzersiz programının asıl dönemi. Bu aşamada belirgin iyileşme beklenir.
• 3-6 ay: Güç ve fonksiyonun toparlanması.

Programın bırakılması, en sık görülen başarısızlık nedenidir. Ağrı azaldığında egzersizi kesen hastada tablo çoğu zaman birkaç ay içinde geri döner — çünkü altta yatan mekanik sorun düzeltilmemiştir.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

1. Baş üstü çalışmayı sınırlayın. Akut dönemde tavan boyama, raf düzenleme gibi işleri erteleyin.
2. Yüksek raf kullanımını azaltın. Sık kullandığınız eşyaları omuz hizasının altına alın.
3. Uyku pozisyonu. Etkilenen tarafa yatmayın; kolu destekleyecek bir yastık kullanın.
4. Ağır taşımayı tek elde toplamayın.
5. Çalışma ergonomisi. Klavye ve fare yüksekliği omzu kaldırmaya zorlamamalı.
6. Sırt çantasını iki omuza asın.
7. Isınmadan zorlayıcı aktiviteye başlamayın.

Konya’da masa başı çalışan ve ekran karşısında uzun süre geçiren hasta sayısı artıyor. Omuz kuşağının uzun süre sabit ve öne düşük pozisyonda kalması, subakromiyal aralığı daraltan etkenlerden biri.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

• Ağrı iki haftadan uzun sürüyorsa
• Gece ağrısı uykuyu bölüyorsa
• Kolda belirgin güç kaybı varsa
• Travma sonrası başlamışsa
• Hareket giderek kısıtlanıyorsa — donuk omuz açısından değerlendirme gerekir
• Ateş, kızarıklık veya şişlik eşlik ediyorsa

Beşinci madde önemlidir. İlerleyici hareket kısıtlılığı, sıkışma sendromundan farklı bir tabloya işaret edebilir ve erken değerlendirme gerektirir.

Özetle

Omuz sıkışma sendromunun en tipik bulgusu, kolu yana kaldırırken 60-120 derece arasında ortaya çıkan ve bu açının ötesinde azalan ağrıdır. Ağrı 170-180 derecede ortaya çıkıyorsa akromiyoklaviküler eklem düşünülür.

Donuk omuzdan ayrımın anahtarı pasif harekettir: sıkışmada kolun başkası tarafından kaldırılması genellikle mümkünken, donuk omuzda hem aktif hem pasif hareket kısıtlanır ve dışa döndürme erkenden etkilenir.

Tedavinin temeli egzersizdir ve program çoğu zaman omzun kendisinden çok kürek kemiği kontrolüne odaklanır. Ultrason eşliğinde enjeksiyon, egzersizi mümkün kılan bir destek olarak değerlendirilir — yerine geçen bir tedavi olarak değil.

Cerrahi tarafta ise dikkat çekici bir kanıt var: plasebo kontrollü bir çalışmada subakromiyal dekompresyon, yalnızca artroskopiye kıyasla ek fayda sağlamamıştır. Bu bulgu, rotator manşeti sağlam olan hastalar için geçerlidir ve tedavinin ağırlık merkezinin konservatif tarafta olması gerektiğini destekler.

Omzunuzda kolu kaldırırken ortaya çıkan ağrı varsa, tablonun ayırt edilmesi ve uygun tedavi basamağının belirlenmesi için fiziksel tıp ve rehabilitasyon alanındaki bir hekime başvurmanız uygun olacaktır. Uygulanan yöntemler hakkında genel bilgi için tedaviler sayfasına göz atabilirsiniz.

Merak ettiğiniz noktaları yorumlarda paylaşabilirsiniz; sık sorulan başlıkları yazıya ekliyorum.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi, tanı veya tedavi yerine geçmez. Kişisel durumunuz için ilgili uzmanlık alanındaki bir hekime başvurunuz.

Sıkça Sorulan Sorular

Omuz sıkışma sendromu belirtileri nelerdir?

En tipik bulgu, kolu yana kaldırırken 60-120 derece arasında ortaya çıkan ve bu açının ötesinde azalan ağrıdır. Buna baş üstü hareketlerde zorlanma, arkadan giyinme güçlüğü ve etkilenen tarafa yatınca artan gece ağrısı eşlik eder.

Donuk omuzdan nasıl ayırt edilir?

Anahtar pasif harekettir. Sıkışma sendromunda kolun başkası tarafından kaldırılması genellikle mümkündür; donuk omuzda ise hem aktif hem pasif hareket kısıtlanır ve özellikle dışa döndürme erkenden belirgin biçimde etkilenir.

Ağrı en tepede oluyorsa ne anlama gelir?

Ağrı 60-120 derece arasında değil de 170-180 derecede ortaya çıkıyorsa, bu subakromiyal sıkışmayı değil akromiyoklaviküler eklem sorununu düşündürür. İki tablo farklı bölgeden kaynaklanır.

MR çektirmem gerekir mi?

Her hastada gerekli değildir. Tanı öncelikle öykü ve muayeneye dayanır. Ultrason tendon ve bursayı dinamik olarak değerlendirebilir. MR genellikle tam kat yırtık şüphesinde veya tanı belirsizliğinde istenir.

Enjeksiyon tedavisi ne işe yarar?

İki işlevi vardır. Ağrıyı azaltır ve tanısal bilgi verir — subakromiyal aralığa yapılan uygulamayla ağrının gerilemesi, sorunun bu bölgeden kaynaklandığını destekler. Ancak enjeksiyon egzersizin yerine geçmez; ağrının azaldığı dönem egzersiz için kullanılmalıdır.

Ameliyat gerekir mi?

Kaynaklar, subakromiyal ağrısı olan hastaların yüksek oranının konservatif tedaviyle yanıt verdiğini belirtmektedir. Ayrıca plasebo kontrollü bir çalışmada, rotator manşeti sağlam hastalarda subakromiyal dekompresyonun yalnızca artroskopiye kıyasla ek fayda sağlamadığı bildirilmiştir. Yırtık veya başka yapısal sorunlar ayrı değerlendirilir.

CSAW çalışması ne gösterdi?

Lancet’te yayımlanan bu plasebo kontrollü cerrahi çalışmada hastalar gerçek dekompresyon, yalnızca artroskopi (plasebo) ve tedavi yok gruplarına ayrıldı. Cerrahi dekompresyon, yalnızca artroskopiye kıyasla ek fayda sağlamadı. Katılımcılar daha önce egzersiz ve en az bir enjeksiyon içeren programı tamamlamış hastalardı.

İyileşme ne kadar sürer?

Haftalarla ölçülür. İlk 2-4 hafta ağrı kontrolü ve kademeli egzersiz başlangıcı, 4-12 hafta egzersiz programının asıl dönemi, 3-6 ay güç ve fonksiyonun toparlanmasıdır. Ağrı azalınca egzersizin bırakılması, en sık görülen başarısızlık nedenidir.

---

Uzm. Dr. Behiye Kuşoğlu Yarar — Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Uzmanı. Konya Karatay’daki muayenehanesinde kas-iskelet sistemi ağrıları, ultrason eşliğinde girişimsel uygulamalar, proloterapi ve manuel terapi alanlarında çalışmaktadır. Hakkında sayfası

Kaynaklar

• Beard DJ, Rees JL, Cook JA, et al. Arthroscopic subacromial decompression for subacromial shoulder pain (CSAW): a multicentre, pragmatic, parallel group, placebo-controlled, three-group, randomised surgical trial. The Lancet 2018.
• Subacromial decompression versus diagnostic arthroscopy for shoulder impingement: a 5-year follow-up of a randomised, placebo surgery controlled clinical trial. PMC7788208.
• The CSAW Study — study protocol for a randomised controlled trial. PMC4443660.
• Painful Arc Test — clinical assessment and diagnostic accuracy.